Edhe gomat, si plastikat, përbëhen nga polimere. Megjithatë, karakteristika e tyre më e rëndësishme është elasticiteti.
Brenda gomës, zinxhirët e gjatë të polimereve janë të ndërthurur dhe të palosur. Kur materiali tërhiqet, këta zinxhirë shtrihen. Kur forca pushon së vepruari, molekulat priren të kthehen në pozicionin fillestar dhe objekti e rifiton formën e vet.
Për këtë arsye polimeret elastike quhen elastomere.
Gomat mund të ndahen në gomë natyrore, që përftohet nga disa bimë, dhe gomë sintetike, që prodhohet kryesisht duke përdorur substanca që rrjedhin nga nafta.
Italiano
Anche le gomme, come le plastiche, sono formate da polimeri. La loro caratteristica più importante è però l'elasticità.
All'interno della gomma le lunghe catene di polimeri sono intrecciate e ripiegate. Quando il materiale viene tirato, queste catene si distendono. Quando la forza smette di agire, le molecole tendono a tornare nella posizione iniziale e l'oggetto recupera la propria forma.
Per questo motivo i polimeri elastici vengono chiamati elastomeri.
Le gomme possono essere suddivise in gomma naturale, ottenuta da alcune piante, e gomma sintetica, prodotta principalmente utilizzando sostanze derivate dal petrolio.
Goma natyrore
Goma natyrore përftohet kryesisht nga disa bimë që prodhojnë lateks, një lëng i bardhëmë, i dendur dhe ngjitës që ndodhet në indet poshtë lëvores. Një pemë e destinuar për prodhimin e gomës mund të vazhdojë të japë lateks për rreth 30–40 vjet.
Plantacioni
Bimët e reja fillimisht rriten në fidanishte dhe pastaj transferohen në plantacione. Përgatitja e zonave për kultivim mund të kërkojë shpyllëzim dhe punimin e tokës. Pemët duhet të rriten disa vjet para se të mund të përdoren. Zakonisht duhet pritur rreth gjashtë vjet para se të fillojë mbledhja e lateksit.
Prerja në lëvore
Kur bima është zhvilluar mjaftueshëm, në lëvore bëhet një prerje e pjerrët. Lateksi del ngadalë nga plaga dhe drejtohet, nëpërmjet një kanali të vogël, në një enë të vendosur në trung. Në këtë mënyrë lëngu mund të mblidhet pa e prerë pemën.
Mbledhja dhe koagulimi
Kur enët mbushen, lateksi transportohet në qendrat e përpunimit. Këtu shtohet një substancë acide që shkakton koagulimin e kauçukut që ndodhet në lateks. Të koagulosh do të thotë që grimcat e shpërndara në lëng bashkohen me njëra-tjetrën duke formuar një masë më kompakte.
Formimi i fletëve
Kauçuku i përftuar kalohet midis disa cilindrave që e shtypin dhe e shndërrojnë në fletë të holla. Fletët më pas lihen të thahen, grupohen në denga dhe dërgohen te industritë që do të prodhojnë objektet prej gome.
Italiano
La gomma naturale
La gomma naturale viene ricavata soprattutto da alcune piante che producono lattice, un liquido biancastro, denso e viscoso presente nei tessuti situati sotto la corteccia. Un albero destinato alla produzione di gomma può continuare a fornire lattice per circa 30-40 anni.
La piantagione
Le giovani piante vengono inizialmente coltivate in vivaio e poi trasferite nelle piantagioni. La preparazione delle aree destinate alla coltivazione può comportare il disboscamento e la lavorazione del terreno. Gli alberi devono crescere per diversi anni prima di poter essere utilizzati. In genere è necessario attendere circa sei anni prima di iniziare la raccolta del lattice.
L'incisione
Quando la pianta è sufficientemente sviluppata, sulla corteccia viene praticato un taglio obliquo. Il lattice fuoriesce lentamente dalla ferita e viene indirizzato, attraverso un piccolo beccuccio, verso un recipiente collocato sul tronco. In questo modo il liquido può essere raccolto senza abbattere l'albero.
Raccolta e coagulazione
Quando i contenitori sono pieni, il lattice viene trasferito nei centri di lavorazione. Qui viene aggiunta una sostanza acida che provoca la coagulazione del caucciù presente nel lattice. Coagulare significa che le particelle disperse nel liquido si uniscono tra loro formando una massa più compatta.
Formazione dei fogli
Il caucciù ottenuto viene fatto passare tra alcuni cilindri che lo comprimono e lo trasformano in fogli sottili. I fogli vengono poi lasciati asciugare, raggruppati in balle e spediti alle industrie che produrranno gli oggetti in gomma.
Prodhimi i objekteve prej gome
Në industri përdoren si goma natyrore, ashtu edhe goma sintetike. Për ta shndërruar lëndën e parë në produkt të gatshëm bëhen kryesisht tre përpunime: përzierja, formësimi dhe vullkanizimi.
Përzierja
Goma përzihet me substanca të tjera që shërbejnë për të ndryshuar dhe përmirësuar karakteristikat e saj. Mund të shtohen materiale mbushëse, antioksidantë dhe squfur, zakonisht deri në rreth 3%. Kështu përftohet një përzierje me karakteristikat e përshtatshme për përpunimet e mëtejshme.
Formësimi
Përzierja futet në makineri të ngjashme me ato që përdoren për përpunimin e materialeve plastike. Goma modelohet derisa të marrë formën e dëshiruar dhe kështu përftohet një objekt me përmasa dhe sipërfaqe tashmë të përcaktuara.
Italiano
La produzione degli oggetti in gomma
Nelle industrie vengono utilizzate sia gomme naturali sia gomme sintetiche. Per trasformare la materia prima in un prodotto finito si effettuano principalmente tre lavorazioni: mescola, formatura e vulcanizzazione.
Mescola
La gomma viene mescolata con altre sostanze che servono a modificarne e migliorarne le caratteristiche. Possono essere aggiunti materiali di carica, antiossidanti e zolfo, generalmente fino a circa il 3%. Si ottiene così una miscela con le caratteristiche adatte alle successive lavorazioni.
Formatura
La mescola viene introdotta in macchine simili a quelle utilizzate per lavorare le materie plastiche. La gomma viene modellata fino ad assumere la forma desiderata e si ottiene così un oggetto già definito nelle sue dimensioni e nella sua superficie.
Vullkanizimi
Faza e fundit është vullkanizimi. Objekti prej gome ngrohet në temperatura afërsisht ndërmjet 100 dhe 180 °C. Trajtimi mund të zgjasë nga pak minuta deri në disa orë, në varësi të produktit. Gjatë ngrohjes, squfuri krijon lidhje midis molekulave të gomës. Falë vullkanizimit, materiali bëhet më elastik, më rezistent ndaj konsumimit dhe më jetëgjatë.
Italiano
Vulcanizzazione
L'ultima fase è la vulcanizzazione. L'oggetto in gomma viene riscaldato a temperature comprese indicativamente tra 100 e 180 °C. Il trattamento può durare da pochi minuti fino ad alcune ore, a seconda del prodotto. Durante il riscaldamento lo zolfo crea dei collegamenti tra le molecole della gomma. Grazie alla vulcanizzazione il materiale diventa più elastico, resistente all'usura e durevole nel tempo.
Përdorimet e gomës
Një nga përdorimet kryesore të gomës është prodhimi i gomave të automjeteve, por ky material përdoret edhe në shumë fusha të tjera. Përdoret, për shembull, për veshjen dhe izolimin e kabllove elektrike, për zorrët e ujitjes, për guarnicione dhe përbërës të tjerë teknikë. Lateksi përdoret gjithashtu për prodhimin e dorezave për përdorim shëndetësor ose shtëpiak. Në të gjitha këto produkte shfrytëzohen sidomos elasticiteti, fleksibiliteti dhe aftësia e gomës për t'u rezistuar deformimeve dhe konsumimit.
Italiano
Gli impieghi della gomma
Uno dei principali utilizzi della gomma è la produzione degli pneumatici, ma questo materiale trova applicazione anche in molti altri settori. Viene utilizzato, per esempio, per il rivestimento e l'isolamento dei cavi elettrici, per i tubi destinati all'irrigazione, per guarnizioni e altri componenti tecnici. Il lattice viene inoltre impiegato per la produzione di guanti utilizzati in ambito sanitario oppure domestico. In tutti questi prodotti vengono sfruttate soprattutto l'elasticità, la flessibilità e la capacità della gomma di resistere alle deformazioni e all'usura.
